ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟ ΤΣΕΠΑΚΙ (4)

Εχθές την ώρα που διάβαζα το «Ενας πολύ γλυκός θάνατος» της Σιμόν ντε Μποβουάρ για τη σημερινή Λέσχη Ανάγνωσης, τηλεφώνησε μια παλιά μου φίλη και συγγραφέας λέγοντάς μου πως η μητέρα της, που έπασχε από μακροχρόνια σοβαρή ασθένεια, μπήκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο. Μετά από μια σύντομη κουβέντα για τις λεπτομέρειες, την άκουσα να λέει με μια υπόγεια αποφασιστικότητα πως μετά από μεγάλο διάστημα που μέσα της «όλα κοιμόταν» νιώθει την επιθυμία να γράψει. Κάτι έχει «κινητοποιηθεί». Ηθελε να «γνωρίσει» τη μητέρα της.

Η σύμπτωση, αν ήταν, με τάραξε. Η φράση αιωρήθηκε για ώρα στη σκέψη μου. Πώς «γνωρίζει» κανείς τον άλλο και ιδιαίτερα τον πιο κοντινό του άνθρωπο μέσα από τη γραφή; Σκεφτόμουν τι ήταν αυτό που «κινητοποιούσε» τις κόρες σε σχέση με τις μητέρες τους. Το πώς γράφει κανείς για τον θάνατο του γονιού του, τη γενναιότητα που απαιτείται και που δεν την διαθέτουν όλοι. Σκεφτόμουν τη Σιμόν-φιλόσοφο να επισκέπτεται τη μητέρα της στο νοσοκομείο και να αφήνει στην είσοδο τον επίκτητο μανδύα, να γίνεται πάλι παιδί, καθώς αυτές οι επισκέψεις ήταν και επισκέψεις σε όλο της το παρελθόν αλλά και στο παρελθόν της μητέρας της και όλων των οικείων της.

Πώς περιγράφει κανείς για μια τόσο προσωπική εμπειρία, πώς τη μεταμφιέζει; Τι είδους «υλικό» είναι ο θάνατος ενός στενού μας ανθρώπου;

Πόσο χρόνο από τη ζωή μας περνάμε πενθώντας, πόσο χρόνο ζούμε με τις απώλειες, απώλειες σχέσεων, απώλειες τόπων, σπιτιών, αντικειμένων, φίλων, εαυτών, ηρώων; Εν τέλει, ο θάνατος είναι όχι απλώς αναπόσπαστο μέρος της ζωής, αλλά ένα πολύ μεγάλο μέρος της ζωής μας. Είναι η ζωή μας. Ζούμε χάνοντας. Ολοι έχουμε τον θάνατο στο τσεπάκι.

Θα υπήρχε άραγε γραφή χωρίς το πένθος, χωρίς την απώλεια, και τι είναι αυτό που ξανακερδίζεται μέσα από τις λέξεις, τι είδους αποκατάσταση επέρχεται. Ο ιστορημένος θάνατος δημιουργεί μια καινούργια διάσταση. Κάπου αλλού μεταφέρεται. Η γλώσσα αναλαμβάνει να τον κουβαλήσει, αυτόν και το βάρος του. Η γλώσσα είναι το ξόρκι.

Αυτό που βρήκα ιδιαίτερα γενναίο στην Μποβουάρ κατά την ιστόρηση του θανάτου της μητέρας της, είναι το πώς απεκδύθηκε όλα τα προσωπεία της μπροστά στο βιωμένο γεγονός, το πώς τόλμησε να μιλήσει γι’ αυτή την εμπειρία της, απαλλαγμένη από τη θεωρητική της σκευή, πώς φίμωσε τη φιλόσοφο, την ακτιβίστρια κι έδωσε τον λόγο στην κόρη, την κόρη που τρομαγμένη βλέπει να χάνεται ένα πλάσμα που πέρα από μητέρα της υπήρξε και η ίδια γυναίκα που έδωσε τις δικές της μάχες. Στην αφήγηση παρουσιάζεται πιο επιεικής με τη μητέρα της απ’ ό,τι με τον ίδιο της τον εαυτό. Η αγάπη μάς κάνει επιεικείς. Με συγκίνησε η τρυφερότητα με την οποία περιγράφει τις τελευταίες ημέρες της μητέρας της, την εξορία των γηρατειών αλλά και τον ερωτισμό της, την αδιέξοδη φλόγα της νιότης της.

Ο πόνος μάς κινητοποιεί και έλκει λέξεις για να αποδοθούν τα μυστήρια της ζωής. Ίσως ο αβάσταχτος πόνος, αυτή η μυστήρια, ανοίκεια εμπειρία να πρέπει να ντυθεί με λέξεις για να αναγνωριστεί και να μην εξοριστεί.

Μιλώντας στο προηγούμενο σημείωμα για τη σημασία της προσωπικής ιστορίας και του βιώματος, την παιδική ηλικία και τον συγγραφέα- κατάσκοπο του σπιτιού, θεωρώ πως το αυτοβιογραφικό έργο της Σιμόν ντε Μποβουάρ, αποτελεί ένα έξοχο παράδειγμα. Μια τόσο προσωπική εμπειρία μεταμορφώνεται σε ένα εξαιρετικής πυκνότητας αφήγημα, όπου το βίωμα υπαγορεύει το ύφος. Στιγμές από την παιδική ηλικία αναβιώνουν, εικόνες αποδίδονται γλαφυροί διάλογοι αποδίδονται με ακρίβεια.

Το πληγωμένο, τρομαγμένο παιδί παίρνει τον λόγο, το παιδί που έχει καταγράψει μαζί με όλες τις δικές της ηλικίες, τις ηλικίες της μητέρας της, του πατέρα και όλων των οικείων της, συλλέγοντας με σχολαστικότητα όλα όσα δεν έπρεπε να χαθούν, όλες τις πληροφορίες που έπρεπε να μεταφερθούν στο μέλλον, για να ερμηνευτούν, όταν εκείνη θα διέθετε τα μέσα και τα κλειδιά και αργότερα να στεγαστούν σ’ ένα βιβλίο.

Θα έλεγα πως η συγγραφέας δεν είναι το τέρας ούτε ο άγγελος του σπιτιού, αλλά η μάρτυρας του σπιτιού – και με τις δύο έννοιες της λέξης.

Advertisements

2 thoughts on “ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟ ΤΣΕΠΑΚΙ (4)

  1. Ο Χέμινγουαιη αν δεν κάνω λάθος είχε πει πως κανείς δεν έγινε συγγραφέας επειδή είχε καλή παιδική ηλικία … χωρίς να σημαίνει πως όποιος δεν έχει καλή παιδική ηλικία γίνεται συγγραφέας.
    Μάρτυρας γίνεται σίγουρα!
    Επειδή υποφέρει.
    Όμως υποφέρει διπλά το παιδί που σημειώνει στο κρυφό του ημερολόγιο, με το αίσθημα πως προδίδει τους οικείους του…αυτό πριν την εποχή του διαδικτύου, γιατί τώρα μπορεί να ενδυθεί πολλές ταυτότητες και ψευδώνυμα και να στεγαστεί σε πολλά σπίτια παράλληλα…κι όταν υπάρχουν τόσα τζάμια και πόρτες, κι ο μάρτυρας του σπιτιού δεν είναι ίσως αυτό που ήταν κάποτε, ούτε η γραφή είναι η ίδια, αλλά η μαμά θα είναι πάντα η μαμά….

  2. Θεωρώ πως είναι απλά ανθρώπινο ένας συγγραφέας να αποδώσει πιο γυμνά τα συναισθήματα, τις αναμνήσεις και σκέψεις που περιγράφουν το χαμό ενός τόσο κοντινού και αγαπημένου προσώπου του, όπως είναι η μάνα, απο το να διαμορφωθούν αυτά μέσω ενός θεωρητικού – φιλοσοφικού φίλτρου.
    Η πρώτη του φυσική ιδιότητα είναι ο άνθρωπος και η δεύτερη επίκτητη, ο συγγραφέας.

    «Ο πόνος μας κινητοποιεί και έλκει λέξεις «..»Ίσως ο αβάσταχτος πόνος, αυτή η μυστήρια, ανοίκεια εμπειρία να πρέπει να ντυθεί με λέξεις…»

    Κατά την προσωπική μου άποψη ίσως η απόπειρα περιγραφής και αναγνώρισης κάποιων μεγαλειωδών συναισθημάτων διαστρευλώσει έννοιες, καταστρέψει το μυστήριο και επομένως χαλάσει το μηχανισμό άντλησης περισσότερων συναισθημάτων και ιδεών γύρω απο αυτό. Και αυτό ακριβώς επειδή κάποια μεγαλειώδη συναισθήματα δε δύναται να μην παραμείνουν μυστήρια,πολύ προσωπικά και απερίγραπτα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: