Κομμάτια (6)

Μια από τις πολύ σημαντικές αλλαγές που έχει επιφέρει η τεχνολογία είναι και ο κατακερματισμός του έργου τέχνης όπως τουλάχιστον το γνωρίζαμε μέχρι πολύ πρόσφατα. Εξηγούμαι: ένας σκληρός δίσκος με χωρητικότητα 1TB μας δίνει τη δυνατότητα να έχουμε μαζί μας χιλιάδες φωτογραφίες, εκατομμύρια τραγούδια, βιβλία, βίντεο, ζωγραφικούς πίνακες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ό,τι άλλο μπορεί να βάλει ο νους. Αυτό είναι, βέβαια, κάτι που μας λύνει τα χέρια διευκολύνοντας αφάνταστα την πρόσβασή μας σ’ ένα τεράστιο corpus πληροφοριών, κειμένων, εικόνων. Ταυτόχρονα, όμως, αλλάζει ριζικά την σχέση μας με το έργο τέχνης, αφού διαφοροποιεί τόσο την υπόστασή του όσο και την δική μας σχέση μ’ αυτό. Καθώς τα καλλιτεχνικά προϊόντα συνωθούνται στις ηλεκτρονικές αποθήκες ενός σκληρού δίσκου χάνουν αυτομάτως την υλικότητά τους: οι δίσκοι δεν έχουν χειροπιαστό εξώφυλλο, δεν έχουν βινύλιο ή αλουμίνιο, δεν έχουν αυλάκια για να τρέξει η βελόνα, δεν έχουν φυλλάδιο με στίχους και φωτογραφίες, δεν απαιτούν το ίδιο χρόνο ενασχόλησης μαζί τους όπως παλαιότερα. Αυτή η έλλειψη υλικότητας στερεί παντελώς από το έργο τέχνης αυτό που ο Βάλτερ Μπένγιαμιν όριζε ως «αύρα» (αν και με ελαφρώς διαφορετική διάσταση) με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ουσία και για την πρόσληψή του. Το St pepper’s lonely hearts δεν ήταν απλώς μια συρραφή από τραγούδια, αλλά ένα concept δίσκος που δημιουργούσε ένα ιδιαίτερο κλίμα. Το Dark side of the moon δεν ήταν απλώς μια συλλογή δέκα τραγουδιών ατάκτως ερριμένων στο i pod. Ήταν ένα έργο τέχνης που το αποτελούσαν δέκα συγκεκριμένα κομμάτια με συγκεκριμένη σειρά, το art work του εξωφύλλου και το φυλλάδιο. Το Money βρισκόταν στην αρχή της δεύτερης πλευράς, το Eclipse έκλεινε πάντα το άλμπουμ. Σίγουρα δεν μιλάμε για στείρο φετιχισμό όταν αναφερόμαστε σ’ αυτά τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Υπήρχε μια λογική, μια κλιμακούμενη ένταση, μια διαβάθμιση, μια ηθελημένη αλλαγή θερμοκρασίας. Φοβάμαι πως όλο αυτό έχει πάει πια περίπατο.
Καθώς κερδίζουμε σε τεχνολογία έχω την εντύπωση πως χάνουμε σε μύθο. Η άμεση πρόσβαση στα πάντα, ο αναγκαστικός τους κατακερματισμός προς όφελος της ευκολίας αλλάζει ραγδαία και τον τρόπο συμπεριφοράς μας απέναντι στο έργο τέχνης. Μόνο με μια υποψία αγγίγματος στην οθόνη αφής περνάω στο επόμενο τραγούδι, στην επόμενη φωτογραφία, στο επόμενο βίντεο. Οι τεχνολογικές δυνατότητες με κάνουν πιο ανυπόμονο, συντελούν στην αλλαγή της συμπεριφοράς μου. Παρατηρείται μια αποσπασματικότητα στον τρόπο της πρόσληψης, ένα είδος τεχνολογικής νεύρωσης. Έχουμε να κάνουμε εδώ μ’ ένα μοντέρνο Λεβιάθαν που ζητάει συνεχώς πιο πολλά και με συνεχώς μεγαλύτερη ταχύτητα. Μένει να δούμε που θα φτάσει.

Advertisements

4 thoughts on “Κομμάτια (6)

  1. Αγαπητέ Χρήστο, νομίζω ότι το διακύβευμα βρίσκεται ακριβώς στον μύθο και τη ρεαλιστική προσέγγιση του έργου τέχνης σε σχέση με τον τρόπο πρόσβασής του… Ωστόσο, στρέφοντας το βλέμμα στο παρελθόν, όπου οι τεχνολογικές εξελίξεις ήταν αργόρυθμες και επομένως πιο εύκολα “χωνευόμενες”, διαπιστώνουμε εύκολα τη μετάβαση και τα διάκενα μεταξύ δεδομένου (παραδεδεγμένου) και μη δεδομένου (καινοφανούς): σε κάθε περίπτωση υπάρχει διορθωτικός χαρακτήρας στα πράγματα, μεθοδεύονται εκ νέου οι ισορροπίες. Με άλλα λόγια, ο ψηφιακός κόσμος, επερχόμενος φοβιστικά για κάποιους, θα δημιουργήσει τις δικές του αξιολογικές νόρμες. Η Τζοκόντα, φερ’ ειπείν, θα παραμείνει συγκινητική σε κάθε ανάβλεμμα ενώπιόν της στον μουσειακό χώρο ενώ η υψηλής ανάλυσης αποτύπωση του έργου θα βοηθήσει στα κριτήρια “ήθους” της καλλιτεχνικής δημιουργίας και καλλιέργειας…

  2. Φυσικά και δεν έχω την πρόθεση να δαιμονοποιήσω την τεχνολογία. Όποιος μείνει σε μια στείρα καταγγελία κινδυνεύει να ακουστεί όπως εκείνοι που κινδυνολογούσαν όταν πρωτομπήκε ήχος στον κινηματογράφο. Απλά, έχω την εντύπωση ότι έχει αλλάξει άρδην ο τρόπος που προσλαμβάνουμε τα έργα τέχνης. Ιδίως η πολύ νέα γενιά που έχει μια εντελώς διαφορετική σχέση μαζί τους. Η αφαίρεση της υλικότητας (διάβαζε: και της αυτοτέλειας) από το μουσικό έργο για παράδειγμα (που είναι πια ένα αρχείο MP3 στον σκληρό δίσκο ανάμεσα σε χιλιάδες άλλα), σύντομα και από το βιβλίο με τα e-books, φέρνει μεγάλες ανακατατάξεις που θα πρέπει να επισημανθούν και να αποτυπωθούν συν τοις άλλοις και θεωρητικά.

  3. Εχω την αίσθηση ότι αυτή η υλικότητα, όπως εύστοχα αναφέρεις, θα βρει νέα θέση στην πρόσληψη της τέχνης. Κι όντως, αισιόδοξα σκεπτόμενος, πιστεύω ότι θα υπάρξει επαναπροσδιορισμός όλων των συντεταγμένων – εξάλλου, είναι φανερό, βρισκόμαστε σε «ιστορικό προθάλαμο», σε επερχόμενη εξέλιξη του ανθρώπου. Οπότε, ετούτη την ώρα, σ’ αυτή τη σελίδα της Ιστορίας, είναι αδύνατο να προσδιορίσουμε τη συνέχεια. Μόνον να την εικάσουμε. (Γελάω πολύ με εκείνους που «τρομάζουν» με το Διαδίκτυο, περιφέρουν μιαν αλαζονεία άρνησης στην ψηφιακή τεχνολογία, ταμπουρώνονται στον απαρχαιωμένο συντηρητισμό τους – κάτι τόσο εμφανές στην ελληνική λογοτεχνική κοινότητα…).

  4. Ως νέα στο χώρο του διαδικτύου και της συγγραφής, άγνωστη μεταξύ αγνώστων, εκφράζω τη λατρεία μου σε αυτή διατηρώντας «μπλόγκιον» και μετουσιώνοντας σε αυτό τις εικόνες που γεννά το μυαλό μου ως διηγήματα- μια ερασιτέχνης δηλαδή- Μπορώ να πω πως για τη δική μου περίπτωση – θέλω να πιστεύω και πολλών σαν και μένα- αν δεν υπήρχε αυτό το μέσο ίσως να ήμουν ακόμη πνιγμένη σε βουνό σημειωμάτων όπως έκανα χρόνια τώρα όταν κάθε φορά που έφτιαχνε κείμενο το μυαλό μου έπρεπε να το καταγράψω σε κάποιο σημειωματάριο σαν απλές φράσεις που παρέμεναν ασύνδετες. Το μέσο που λέγεται διαδύκτιο και δη blog, μου έδωσε τη δυνατότητα να δημιουργώ ολοκληρωμένα κείμενα -έστω και ερασιτεχνικά διότι δεν είμαι επαγγελματίας συγγραφέας- να μπορώ να εξελίσσω τη γραφή μου, να μελετώ περισσότερο και πιο εύκολα, να συγκρίνω τη δική μου γραφή με άλλων και να μαθαίνω, να βελτιώνομαι. Όλα αυτά με την χαρά του να επικοινωνώ με αναγνώστες που επισκέπτονται το μπλογκ μου και διαβάζουν τα κείμενά μου, να ακούω τις απόψεις τους, να βλέπω μέσα από τα δικά τους μάτια την εικόνα και την ψυχή που βγάζει το κάθε κείμενο και πως το εισπράττει ο κάθε ένας ξεχωριστά. Μεγάλο σχολείο το διαδύκτιο αν και εφόσον χρησιμοποιείται σωστά. Βέβαια η αίσθηση του βιβλίου δεν ξεπερνιέται με τίποτα και δεν αλλάζεται με τίποτα! Το βιβλίο ταξιδεύει τον αναγνώστη, κάτι που νομίζω πως δεν μπορεί να κάνει ένα κείμενο σε μιά οθόνη υπολογιστή, όσο καλογραμένο και να είναι…
    Ευχαριστώ για τη διάθεση του χώρου σας για σχόλια ανθρώπων σαν και μένα που είμαι εκτός του επαγγέλματος, αλλά μεγάλη λάτρης της γραφής.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: