ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ: ΣΤΗΝ ΠΥΡΑ (;)

Το 15ο αιώνα έζησε κι έδρασε στην Ισπανία ο Τορκουεμάδα. Μέγας Ιεροεξεταστής και μέγα κάθαρμα προφανώς. Ο ίδιος καταδικάστηκε απ’ όλους (μετά θάνατον βέβαια), οι τακτικές του όμως παραμένουν απίστευτα γοητευτικές ανά τους αιώνας των αιώνων, αμήν. Δεν μας αρέσει κάτι; Στην πυρά πάραυτα. Ή αλλιώς: Τορκουεμάδα ζεις, εσύ μας οδηγείς.
Πολύ πιο light εκδοχές των πράξεώντου βιώνουμε πολύ συχνά στην καθημερινότητά μας. Είναι το λεγόμενο κυνήγι μαγισσών που γίνεται σε πολλούς τομείς της ζωής μας. Σιγά μη γλίτωνε και το βιβλίο από αυτό… Τον τελευταίο καιρό παρακολουθώ με απίστευτη διάθεση διασκέδασης και ξελιγωμάρας, το ξεκατίνιασμα που γίνεται με αφορμή τη λογοτεχνικότητα κάποιων βιβλίων. Και συγκεκριμένα κάποιων βιβλίων, κάποιων κυριών, κάποιου εκδοτικού οίκου, που ελάτε, μη μου πείτε ότι δεν καταλάβατε ακόμα; Και ειλικρινά δεν μπορώ να καταλάβω προς τι το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός. Ξέρετε, ανέκαθεν είμαι της άποψης «περί ορέξεως κολοκυθόπιτα» ή ακόμα και αυτής που λέει «από πίτα που δεν τρως τι σε νοιάζει κι αν καεί;» Μήπως όμως αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα; Ότι η πίτα δεν έχει εντελώς γκαγκανιάσει από το κάψιμο, ενώ απεναντίας τρώγεται από πολλούς; Από εκατοντάδες χιλιάδες μάλιστα; Οι εν λόγω κυρίες λοιπόν γράφουν σύγχρονα Άρλεκιν, χωρίς καμιά λογοτεχνικότητα. Ε, και; Δεν προάγουν επίσης τη λογοτεχνία. So what, λοιπόν; Ούτε οι ίδιες ισχυρίστηκαν ποτέ κάτι τέτοιο…
Νομίζω ότι έχει δημιουργηθεί κάποια σύγχυση σχετικά με τους όρους «λογοτεχνία» και «αναγνωσιμότητα». Οκ, ας δεχτώ ότι δεν προάγουν τη λογοτεχνία. Αυτό μπορώ να το ισχυρίζομαι και να το βροντοφωνάζω. Δεν μπορώ όμως να παραβλέψω το γεγονός ότι προάγουν πάρα πολύ την ανάγνωση, ενώ αντιθέτως υπάρχουν πολλά λογοτεχνικότατα κείμενα, που δεν προάγουν την αναγνωσιμότητα. Προσωπικά έχω διαβάσει σε dt βιβλίο της λεγόμενης «γυναικείας λογοτεχνίας» (πριν πάρα πολλά χρόνια, όταν είχε ξαναδημιουργηθεί αυτό το θέμα με άλλη μυθιστοριογράφο), ενώ έχω παρατήσει στη μέση (για να μην πω από τις πρώτες σελίδες) λογοτεχνικά θωρηκτά. Στην πρώτη περίπτωση πήρα φόρα και διάβαζα μανιωδώς για όλο το καλοκαίρι (όχι γυναικεία λογοτεχνία), ενώ στη δεύτερη σταμάτησα κανά μήνα για να συνέλθω. Αυτό το γεγονός με κάνει αυτόματα ρηχό; Φαντασιόπληκτο μικροαστό που αναζητώ αισθήματα μέσα από φτηνά αναγνώσματα;
Είμαι της άποψης ότι από τις εκατοντάδες χιλιάδες αναγνωστών, κυρίως αναγνωστριών, των βιβλίων αυτής της κατηγορίας, αν βρεθούν έστω καμιά δεκαριά που να ενδιαφερθούν να προχωρήσουν σε λογοτεχνία ή σε άλλα είδη γραπτού λόγου, τότε αυτό θα είναι τεράστιο κέρδος. Δεν είναι δυνατόν να ιδροκοπάμε και να κοπτόμαστε για το μέλλον του βιβλίου στην Ελλάδα και να αγνοούμε παντελώς όλο αυτό το αναγνωστικό κοινό. Δεν είναι πρέπον να λέμε ότι οι γυναίκες διαβάζουν περισσότερο από τους άντρες, θεωρώντας τις το πιο δυναμικό κομμάτι του αναγνωστικού κοινού, ενώ να τις μειώνουμε τόσο πολύ όταν αγοράζουν τα συγκεκριμένα βιβλία. Επιπλέον είναι κοντόφθαλμο να παραβλέπουμε την ευχαρίστηση που προξενούν αυτά τα βιβλία σε τόσο κόσμο. Κάποιες υποθέτω, μπορεί να γλίτωσαν και την αυτοκτονία ή την κατάθλιψη, παίρνοντας κουράγιο από τα γραφόμενα.
Δεν εκθειάζω τα συγκεκριμένα βιβλία. Ούτε όμως και τα απορρίπτω. Προσπαθώ όμως να βάλω κάποια πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις, να κάνω κάποιους διαχωρισμούς, να λάβω υπόψη κάποιες διαφορετικές παραμέτρους, να σεβαστώ. Και για να ξαναγυρίσω στον Τορκουεμάδα και στο ρητό εκείνης της εποχής «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», ας δούμε στην προκειμένη περίπτωση ποιος είναι ο σκοπός μας (άνθηση του βιβλίου) κι ας εκμεταλλευτούμε όλα τα διατιθέμενα μέσα.
Κι αν είναι «ροζ», μην τα φοβάσαι…

Advertisements

9 thoughts on “ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ: ΣΤΗΝ ΠΥΡΑ (;)

  1. Επίσημα στοιχεία του ΕΚΕΒΙ (που είχα διαβάσει κάποτε σ’ ένα άρθρο), δείχνουν οτι στην Ελλάδα υπάρχει σαν τακτικό αναγνωστικό κοινό ένα φτωχότατο 8% που δεν είναι για να μας κάνει περήφανους! Από την άλλη, υπάρχουν εκατοντάδες mail που μου λένε οτι πριν με «γνωρίσουν» δεν έπιαναν βιβλίο και τώρα έγιναν αναγνώστριες. Αν βολεύει τους βιβλιοκριτικούς να μας ρίχνουν στην πυρά εμάς τις… ροζ μπεστελλερίστες (δική τους έκφραση), έχω χαίρομαι γιατί όλες μαζί γίναμε ένα μικρό σκαλοπάτι για να την είσοδο του αναγνωστικού κοινού στα βιβλιοπωλεία. Η συνέχεια και οι επιλογές από κει και μετά είναι άλλη υπόθεση.
    Οι απόψεις σας πάντως με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνη και τις έχω διατυπώσει επανειλημμένως!

  2. Διαφωνώ με τη θέση σας. Η συζήτηση που γίνεται αφορά ένα πολύ σημαντικό ζήτημα: την πτώση της αισθητικής στάθμης του κοινού και της κοινωνίας. Διαπιστώνεται από το§ γεγονός πως, έως και την προηγούμενη δεκαετία, βιβλία όπως του Κώστα Μουρσελά, του Παύλου Μάτεση (κ.ά) ήταν αυτά που απευθύνονταν στο ευρύ κοινό, εν συγκρίσει με τα σημερινά και τις συγγραφείς τους.
    Άνθηση του βιβλίου είναι η πτώση του συλλογικού αισθητικού κριτηρίου;
    Προώθηση της αναγνωσιμότητας η ανάγνωση των άρλεκιν;
    Τι αποκομίζει κανείς διαβάζοντάς τα, εκτός από την ταύτιση του βιβλίου με τη φυγή και τον εφησυχασμό σε μια φλέγουσα συγκυρία σαν τη σημερινή;
    Κάθε βιβλίο του είδους καταστρέφει δυνάμει αναγνώστες, που εθίζονται να διαβάζουν βιβλία «για να ξεχαστούν».
    Τίθεται επίσης ένα ζήτημα ηθικής και εμπορίου, που βλάπτει τους υπόλοιπους εκδότες και τα βιβλία τους.
    Βλέπτε, οι εκδότες που κάνουν τη «δουλειά» αυτήν, που εσείς κρίνετε πως δεν πειράζει και πολύ και κακώς τόσος ντόρος, ασκούν επιθετικές τακτικές μάρκετινγκ και πωλήσεων, προωθώντας τα βιβλία αυτής της κατηγορίας, εξαγοράζοντας τεράστιο μερίδιο της αγοράς και αποκλείοντας άλλους, πλασάροντας ένα νέο είδος βιβλίου που ακολουθεί τα τηλεοπτικά πρότυπα, όπως έγινε και με το νέο είδος τηλεοπτικού και σκανδαλοθηρικού τύπου που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια «ανταγωνιζόμενο» τον παραδοσιακό τύπο (Καθημερινή. Βήμα, Ελευθεροτυπία κτλ.) [κατά κύριο λόγο στις προσφορές DVD).
    Νίκος Βλαντής

  3. …Αδυνατώ, ως σκεπτόμενος αναγνώστης, να λογιστώ την εκ βαθέων θεώρηση αλλά και τη θρασύτητα της κας Μαντά, η οποία ειρωνεύεται τον λογοτεχνικό κόσμο. Εάν οι ευτελείς ιστοριούλες των «ροζ μπεστσελεριστριών» ξεχειλώνουν σε έκταση 300 και 400 σελίδων (τα λεγόμενα και βιβλία-τούβλα) και δοκούν τη σοβαρή αναγνώρισή τους στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, τότε, όντως, σαν σε σενάριο μεταμοντέρνης ταινίας τρόμου, ας βγουν έξω από τους τάφους τους οι κάθε λογής Κάλβοι, Σολωμοί, Παπαδιαμάντηδες, Βουτυράδες, Ελύτηδες, Σαχτούρηδες, Γονατάδες για να μας φάνε -ως άλλα ζόμπι- και να ησυχάσουμε ως έθνος εν πνευματική τε και πολιτισμική υπνώσει!…
    Συνυπογράφω τα του Νίκου Βλαντή, εννοείται!

  4. Αυτό που ίσως δεν σας περνάει από το μυαλό, είναι οτι οι εκδότες ΄χαρη στα δικά μας βιβλία, τα ευπώλητα, πατούν γερά στα πόδια τους και εκδίδουν και άλλα βιβλία πιο κοντά στην δική σας ίσως αισθητική που διαφορετικά λόγω της χαμηλής αναγνωσιμότητάς τους δεν θα κυκλοφορούσαν ποτέ. Όπως επίσης θα έπρεπε να σκεφτείτε, οτι ειδικά στις μέρες μας, έχουμε ανάγκη μια τάση φυγής, ν’ απομακρυνθούμε έστω για λίγο από τα προβλήματα για να επιστρέψουμε και να τα λύσουμε με καθαρό μυαλό και ανεβασμένη διάθεση.
    Και πριν βάλετε την ταμπέλα του Άρλεκιν, ίσως θα έπρεπε να διαβάσετε κάποιο βιβλίο για να έχετε πιο σαφή και ολοκληρωμένη άποψη. Το «Η νύφη φορούσε μαύρα» λόγου χάρη, έχει κάνει μέσα σε λίγους μήνες χιλιάδες πωλήσεις και μόνο Άρλεκιν δεν θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί… Το «Παιχνίδια ζωής» επίσης και τόσα άλλα….Τέλος θα έλεγα οτι υποτιμάτε πάρα πολύ τον κόσμο με αυτή σας την άποψη. Οι χιλιάδες αναγνώστες που στρέφονται στα…ευπώλητα, κάτι θα βρίσκουν, δεν είναι όλοι τους ανόητοι και χωρίς αισθητική και προτιμούν αυτά τα βιβλία. Κάτι θα έχουν να τους πουν….

  5. Την κυρία Μαντά δεν τη γνωρίζω προσωπικά, δεν την έχω συναντήσει ποτέ μου. Δεν έχω διαβάσει κάποιο βιβλίο της πέρα από κάποια pdf αποσπάσματα, τα οποία δεν ήταν του γούστου μου. Όσο όμως και να κριτικάρω αυτούς που διαβάζουν Μαντά, ως άτομα χαμηλής αισθητικής, η αλήθεια δεν παύει να υπάρχει: Τη διαβάζουν πολλοί. Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες άτομα καλύπτουν κάποια ανάγκη τους με Μαντά. Εκατομμύρια άτομα ΔΕΝ καλύπτουν κάποια ανάγκη τους με εμένα. Αυτό το γεγονός όμως μάλλον πρέπει να προβληματίσει άλλους (εννοείται εμού συμπεριλαμβανομένου), εκτός της κας Μαντά. Δεν έθεσα θέμα λογοτεχνικότητας, ούτε θα βγω στο δρόμο, αρχηγός πικετοφορίας «βάλτε τη Μαντά στην Ακαδημία». Δεν πιστεύω όμως από την άλλη ότι αν εξορίζαμε τη Μαντά σε γκούλαγκ, ακρωτηριάζοντάς της και τα δύο χέρια, ώστε να μην μπορεί να ξαναπατήσει πλήκτρο, να έτρεχαν όλοι σαν αλλόφρονες να σηκώσουν ότι έχει ξεμείνει από Τζόυς στα ράφια. Θέλω να πως ότι μεταξύ εκδοτών , λογοτεχνών, αναγνωστικού κοινού, εφημερίδων, όπου στη στήλη «ευπώλητα-ελληνική λογοτεχνία» βάζουν ένα τουρλού, και Λένας Μαντά, μάλλον λογότερο θα κατηγορούσα την κυρία Μαντά. Στο εξωτερικό υπάρχει η Κάρτλαντ (μεταξύ άλλων βέβαια, αυτή μου’ρχεται τώρα), η οποία υπηρετεί ευσυνείδητα το συγκεκριμένο είδος. Εδώ υπάρχει η κυρία Μαντά, η οποία υπηρετεί ευσυνείδητα (φαντάζομαι αυτό μπορεί να της αναγνωριστεί), το συγκεκριμένο είδος. Τώρα γιατί υπάρχει αυτό το είδος, αν ρίχνει την αισθητική του ατόμου κλπ, κλπ., είναι μια άλλη κουβέντα. Το ζήτημα όμως για μένα είναι αυτό που έγραψε η κυρία Μαντά παραπάνω: «Η συνέχεια και οι επιλογές από κει και μετά είναι άλλη υπόθεση». Θα πρόσθετα και μεγάλη πρόκληση για τους λογοτέχνες. Γίνεται αυτό το κοινό, που καλώς ή κακώς, μπαίνει κατά χιλιάδες στα βιβλιοπωλεία να στραφεί και σε άλλα είδη αναγνωσμάτων; Πώς; Πιστεύω ότι αυτός πρέπει να είναι ο πυρήνας μιας συζήτησης. Όσο για θέματα ηθικής, θεωρώ κατά κύριο λόγο πιο ανήθικο ο κύκλος ενός λογοτεχνικού βιβλίου σήμερα να είναι 20 ημέρες-2 μήνες, και να χάνονται μετά, όσο καλά και να είναι, παρά το οτιδήποτε άλλο.

  6. Κύριε Παπαθεοδώρου ούτε εγώ σας γνωρίζω προσωπικά και δυστυχώς ούτε και το έργο σας, αλλά είναι μια καλή αφορμή να το αναζητήσω. Οι απόψεις σας όμως μου έκαναν βαθιά εντύπωση, δεδομένου οτι πρώτη φορά συναντώ ανοιχτόμυαλο συγγραφέα από την…. «άλλη όχθη»! Καμιά πρόθεση δεν είχα ποτέ να μπω στην Ακαδημία, δεν θα είχα άλλωστε τα προσόντα! Ούτε και αντιμετώπισα ποτέ με θράσσος τον λογοτεχνικό κόσμο. Δεν έχω πει ποτέ τίποτα εναντίον κανενός, αντίθετα είμαι μάλλον ο αγαπημένος σάκκος του μποξ για πολλούς που μόνο το δικό μου όνομα αναφέρουν με μια εμμονή που γίνεται γραφική. Δεν είμαι η μόνη που πουλάω τόσες χιλιάδες αντίτυπα, αλλα΄σίγουρα είμαι στην κορυφή και αυτό με κάνει εύκολο στόχο. Θα σταθώ σ΄αυτό που είπατε κύριε Παπαθεοδώρου΄: Η πρόκληση για όλους εσάς που πιστεύετε οτι έχετε να δώσετε πολλά περισσότερα από μένα και το…συνάφι μου! Πλησιάστε λοιπόν τον κόσμο, κάντε τον ν’ αγαπήσει με πάθος τα έργα σας, δώστε του το χέρι και φροντίστε να τον παρασύρετε να γνωρίσει πιο βαθιά την λογοτεχνία που εσείς θεωρείτε οτι κάνει καλύτερο τον κόσμο. Πέρσι μ’ ένα…. ροζ μου μυθιστόρημα, που ζωντάνευε την Αναδυμένη του Ξενόπουλου, έκανα τον κόσμο ν΄αναζητήσει τον μεγάλο κλασσικό και να τον γνωρίσει. Για μένα τίποτα άλλο δεν έχει σημασία. Εννοείται πως με όσα γράφω, δεν απολογούμαι για τίποτα, δεν μετανιώνω για τίποτα και αν μη τι άλλο, πρέπει να μου αναγνωρίσετε οτι τολμώ και απαντώ, όπως ποτέ ισως δεν θα έκανε μια…ροζ μπεστ σελερίστα. Ίσως γιατί κάποια στιγμή πρέπει ν’ ακουστεί και μια διαφορετική άποψη…

  7. Ας δεχτούμε λοιπόν, με σεβασμό (γιατί δημοκρατία έχουμε) την άποψη πως το αναγνωστικό κοινό μιας χώρας που φλέγεται στη σκοτεινότερη περίοδο μετά τη μεταπολίτευση «θέλει να ξεφεύγει» και καλά κάνει, καλά κάνουν και όσοι τον τροφοδοτούν με «οάσεις ευθυμίας και ευδαιμονίας», τουτέστιν «jusqu’ici tout va bien» (βλ. ταινία «Το Μίσος»), που, κατά πώς φαίνεται, «είναι μια άλλη κουβέντα».
    Ο καθείς που θα διαβάσει αυτόν το διάλογο, άλλωστε, θα βγάλει και τα συμπεράσματά του, και αυτός είναι ούτως ή άλλως ο ρόλος του διαλόγου.
    Ας συνεχίσουμε κανονικά τη ζωή του, ο καθένας και το δρόμο του, με τις απόψεις του, την αισθητική του, την ηθική του, την πολιτική του στάση απέναντι στο βιβλίο και τα πράγματα.
    Νίκος Βλαντής

  8. Χαιρετώ το φιλο Βασίλη Παπαθεοδώρου τον οποίο γνώρισα προσωπικά στη Θεσσαλονίκη (αλλά λυπάμαι που τ’ ομολογώ όχι ακόμα ως συγγραφέα). Σε μία αντίστοιχη συζήτηση εκεί είχαμε αναφερθεί στο θέμα της διάκρισης αυτής μεταξύ βιβλίων και «σκουπιδιών» και βιβλίων για αναγνώστες σε αντιδιαστολή προς βιβλία για «γραμματείς και κομμώτριες» (δεν είναι δικά μου λόγια). Η ανησυχία μου λοιπόν είναι μήπως αυτή η διάκριση βολεύει και τους μεν και τους δε αποφασίζοντας ο καθένας για τον εαυτό του σε ποια όχθη θέλει να ανήκει και κανένας δεν τολμάει να μπει μέσα στο ποτάμι; Είναι φαντάζομαι πολύ ευχάριστο για την κυρία Μαντά να έχει κάθε χρόνο (με συγκεκριμένη ημερομηνία έκδοσης) ένα ευπώλητο δεκάδων χιλιάδων αντιτύπων που απευθύνεται στο κοινό της – το οποίο πίνει νερό στο όνομά της- και δεν ξέρω αν θα τολμούσε κάποια στιγμή να βγάλει ένα βιβλίο πιο επώδυνο γι’ αυτήν, πιο δύσκολο που ίσως δε θα είχε εμπορική απήχηση. Από την άλλη πάλι δεν καταλαβαίνω γιατί η «άλλη πλευρά» έχει τέτοιο άγχος να αποδείξει στους ομότεχνους πόσο ρηξικέλευθες προτάσεις και απόψεις έχει στη σύγχρονη ζωή, την κοινωνική δομή και τη διανόηση αλλά πολλές φορές συστηματικά αγνοεί τους αναγνώστες και τις δικές τους ανάγκες επιλέγοντας να γράφουν βιβλία που οι λίγοι και εκλεκτοί θα εκθειάσουν και οι πολλοί θα βαρεθούν. Πιστεύω ειλικρινά ότι αυτή η εμμονική τάση των συγγραφέων δεν είναι παρά ένα ίδιον της ανθρώπινης φύσης που χρειάζεται «αντίπαλο» για να αυτοπροσδιορισθεί καλύτερα πίσω από ένα χαράκωμα . Γι’ αυτό και πάντα θα υπάρχουν διακρίσεις σε «έντεχνο» και «εμπορικό», σε Χόλλυγουντ και «ποιοτικό κινηματογράφο», σε «σοβαρή λογοτεχνία» και «ροζ λογοτεχνία». Και μάλιστα διάκριση όχι βάσει περιεχομένου (γιατί συνήθως δεν καταδέχονται η μία την άλλη πλευρά για να τη διαβάσεουν κιόλας) αλλά βάσει συγγραφέα, τίτλου, εκδοτικού και εξωφύλλου. Και επειδή θα συμφωνήσω και εν μέρει με όλους: Το περιεχόμενο δε φτάνει για να χαρακτηρίσει ένα βιβλίο (ο Θερβάντες έγραψε για τον έρωτα και ο Νταν Μπράουν για τη θρησκεία). Επειδή όλα είναι και θέμα αισθητικής, αισθητική μπορεί να υπάρχει παντού και σε όλα τα είδη. Καλή και κακή.
    Ευχαριστώ σας,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: