Ένας Γενναίος Νέος Κόσμος ή αλλιώς Η Στειρότητα ενός Τεχνητού Παραδείσου (2)

Με αφορμή το προφητικό έργο του Aldus Huxley «Α Brave New World», κι έχοντας χρησιμοποιήσει σκόπιμα τον ίδιο τίτλο, πριν ένα χρόνο ακριβώς κατέγραψα ενδεικτικά λίγες σκέψεις για την «πορεία» του Νέου Κόσμου σε ένα μακροσκελές ποίημα. Μετά τη βίαιη κατάρρευση του τεχνητού παραδείσου που όλοι σ’ ένα βαθμό βιώσαμε σαν την καλοσερβιρισμένη πραγματικότητα με την καλά στιλβωμένη επιφάνεια, καθρέφτη της ανυπαρξίας της, όλες οι μικρές μεθυστικές ουτοπίες που υπνωτιστικά βούιζαν γύρω μας σήμερα πέφτουν ψόφιες σαν μύγες.
Και ποια είναι η αισιόδοξη προοπτική για την επικείμενη έλευση ενός Γενναίου Νέου Κόσμου, όταν το παρόν αναπαράγοντας απανωτά εξαμβλώματα πνίγεται στο πράσινο τέλμα της διαστροφής του, ενώ το μέλλον διαγράφεται προβληματικό, ασαφές και δαιδαλώδες, κι εμείς χαμένοι σ’ αυτήν την αβέβαιη περιπέτεια, ψηλαφούμε στα τυφλά ο ένας τον άλλον μέσα στο σκοτάδι και την ομίχλη, με πιθανή προσωπική σανίδα σωτηρίας την δημιουργική φυγή μέσα από τις τέχνες και τα γράμματα;
Είναι ο κόσμος που στρουθοκαμηλίζει κρύβοντας το νοσηρό υδροκεφαλισμό του βαθιά στην καυτή άμμο ή είναι ένας κόσμος μαϊμού που φοράει τη μάσκα της μαϊμούς υποστηρίζοντας την απάθεια, την ψευτιά και την υποκρισία του γνωστού τρίπτυχου, δεν βλέπω-δεν ακούω-δεν μιλάω; Πώς μπορεί η τέχνη και δη η ποίηση να διαχειριστεί επάξια την υπερσυσσώρευση του ογκωδέστατου πλέον υλικού της λύπης, της απόγνωσης, της αδικίας, της οργής, της μελαγχολίας και της ταπείνωσης, προσφέροντας ένα έργο μαχητικό, ηρωικό, επαναστατικό και όχι διακοσμητικό, εσωστρεφές και εγωπαθές, όπως συνήθως προκύπτει; Θα μπορέσει ο ποιητής ν’ αντισταθεί στην ευκολία της αναπαραγωγής ανούσιων προϊόντων ομφαλοσκόπησης και να επαναστατήσει μέσα από μια ποίηση που θα αρνηθεί να εγκιβωτιστεί μέσα στο ποίημα, δηλαδή μέσα στο στενό πλαίσιο μιας απλής λογοτεχνικής έκφρασης, αλλά σε μια ποίηση που θα αντλήσει το υλικό της μέσα από την ίδια τη ζωή όπως αυτή άλλοτε ισοπεδωτικά, άλλοτε καταιγιστικά, ενίοτε προκλητικά γύρω του συμβαίνει; Μήπως η στειρότητα των προσωπικών και ομαδικών τεχνητών παραδείσων που σήμερα άλλοι κατέρρευσαν κι άλλοι συνεχίζουν να καταρρέουν πρόλαβε να «μολύνει» ως άγνωστο μεταδοτικό νόσημα ΚΑΙ την Ποίηση; Μήπως ο παγκόσμιος επαναπροσδιορισμός δίνει σήμερα στον ποιητή μια άριστη ευκαιρία να σπάσει τα τοιχώματα του γυάλινου πύργου που τον κρατούσαν έγκλειστο σ’ ένα χώρο αποστειρωμένο, καθορισμένο και περιορισμένο ν’ απελευθερωθεί επιτέλους και ν’ αρχίσει δειλά δειλά να καταγράφει τα σημάδια των καιρών σε μια γόνιμη αποτύπωση που θα ιχνηλατήσουν ενδεχομένως οι ιστορικοί του παρόντος και του μέλλοντος προκειμένου να ερμηνεύσουν το ποιόν αυτού του «Γενναίου Νέου Κόσμου» του 21ου αιώνα και να καταγράψουν: πόσο ψηλό, φουντωτό και γόνιμο ήταν και είναι αυτό το δέντρο; ή πόσο σαθρό, κούφιο και σάπιο; και τι είδους ήταν και είναι τα «φρούτα» που ευδοκιμούσαν επάνω του; αρωματικοί καρποί ή σκουλήκια;

Advertisements

3 thoughts on “Ένας Γενναίος Νέος Κόσμος ή αλλιώς Η Στειρότητα ενός Τεχνητού Παραδείσου (2)

  1. Κυρία Κορνέτη
    Το βιβλίο του Άλντους Χάξλευ «Brave New World», με εξαίρεση μια παλιά και λαθεμένη απόδοση ως «Γενναίος Νέος Κόσμος» του 1971 από τις εκδόσεις Γρηγόρη, μεταφράστηκε στα ελληνικά ως «Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος» (εκδόσεις Κάκτος, Μέδουσα, Νησίδες, Πάπυρος). Το «Γενναίος» ως πρόθεμα είναι μια λαθεμένη απόδοση λογοπαίγνιου του Χάξλευ (ήτοι, της αγγλικής έκφρασης «brave new»). Αν δεν πιστεύετε εμένα, σας παραπέμπω στο άρθρο του Δημοσθένη Κούρτοβικ στο Βιβλιοδρόμιο των Νέων (4/11/2006), όπου προτείνει την απόδοση του όρου ως «Άξιος Νέος Κόσμος».
    Συνεχίζοντας, ο τίτλος του Χάξλευ δεν έχει άρθρο μπροστά («A») και το όνομα Άλντους γράφεται Aldous και όχι Aldus.
    Επιπλέον, με αφορμή την αναφορά σας σε σύγχρονες ουτοπίες, αποκομίζω ως αναγνώστης την αίσθηση πως αποδίδετε στο βιβλίο, με το κείμενό σας τη διάσταση ουτοπίας. Επ’ ουδενί δεν ήταν ουτοπικό μυθιστόρημα ο «Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος», αντιθέτως ήταν από τα πρώτα δείγματα «δυστοπικών» γραπτών του 20ού αιώνα, μαζί με το λίγο παλαιότερο «Εμείς» του Γιεβγκένι Ζαμιάτιν και λίγο μεταγενέστερο «1984» του Τζωρτζ Όργουελ. Ουσιαστικά, από τον μεσοπόλεμο και μετά, δεν ξαναγράφτηκαν ουτοπίες (εξαίρεση αποτέλεσαν ορισμένα βιβλία του Χ.Τζ. Ουέλς, όπως «Η Νέα Παγκόσμια Τάξη» και «Η Ανοιχτή Συνωμοσία»). Οι συγγραφείς που είχαν μελλοντολογικά οράματα τα παρουσίαζαν με μελανά χρώματα.
    Ύστερα, ο ίδιος ο συγγραφέας του Θαυμαστού Καινούριου Κόσμου αποστέρησε από το έργο του το χαρακτήρα μελλοντολογικού και φανταστικού οράματος και το άρθρωσε με την πραγματικότητα της εποχής του. Συγκεκριμένα, το 1958, ο Χάξλεϋ εξέδωσε το έργο «Brave New World Revisited» («Επιστροφή στον Θαυμαστό Καινούριο Κόσμο», παλαιότερα είχε εκδοθεί από τις εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Περί Τεχνών), στο οποίο ισχυρίζεται πως το μυθιστόρημα «Θαυμαστός Καινούριος Κόσμο»ς δεν ήταν ένα προφητικό βιβλίο που αφορούσε μια μελλοντική εποχή 600 χρόνια στη μετά Φορντ εποχή, αλλά μια αλληγορία για την Αμερική της δεκαετίας του 1950. Αυτό το απέδειξε παίρνοντας τις βασικές συνιστώσες κοινωνικού ελέγχου που επικρατούν στην κοινωνία που οραματίστηκε και συγκρίνοντάς τες με την αμερικανική κοινωνία της εποχής, καθώς και αναλύοντας διάφορα πολιτικά, κοινωνικά και επιστημονικά δεδομένα.
    Έκτοτε, και ειδικά τα τελευταία χρόνια, έχει αναπτυχθεί ένα ευρύ πεδίο σκέψης (αν και μη αποδεκτό από την καθεστηκυία τάξη), βασικές συνιστώσες του οποίου είναι η περιγραφή της σημερινής συνθήκης με τα χαρακτηριστικά υπαρκτής δυστοπίας, με πραγματολογικά δεδομένα και στοιχεία, σύστημα και χρονολογική ανάπτυξη, παντελώς ανεξάρτητο από μία περιστασιακή οικονομική κρίση.
    Καταλήγοντας, η διακειμενικότητα χρειάζεται προσοχή.

  2. Aγαπητέ κύριε Βλαντή,

    Σας ευχαριστώ για τη θαυμαστή παράθεση
    των θαυμαστών σχολίων σας όπως και για τη θαυμαστή επίδειξη των ακόμα πιο θαυμαστών γνώσεών σας.
    Βρίσκω εξαιρετική την τοποθετησή σας γύρω από το θέμα της ουτοπίας διστοπίας και μου δίνετε μια ωραία ευκαιρία να επανεξετάσω τη δική μου θέση πάνω σ’ αυτό.
    Όμως θα ήθελα να υπεραμυνθώ της επιλογής μου για τη μετάφραση του τίτλου A brave new world. Κύριε Βλαντή εξ αρχής δήλωσα ότι ο τίτλος και μόνον αυτός αποτελεί δάνειο στοιχείο. Το κείμενο όπως και το ποίημα που φέρει τον ίδιο τίτλο σε καμία περίπτωση δεν «συνομιλούν» με το πρωτότυπο ως προίόντα διακειμενικής γραφής ή δημιουργικής αντιγραφής ή άλλου μεταμοντέρνου τεχνάσματος. Φέρουν απλά το βλέμμα της δημιουργού σε έναν κόσμο όπως αυτός μπροστά στα μάτια της συμβαίνει. Η επιλογή του επιθέτου γενναίος (επίθετο με ισχυρό impact κατά τη δική μου και μόνο γνώμη) ομολογώ ότι υπήρξε απόλυτα συνειδητή. Διότι ταιριάζει ως ήχος και νόημα με τα κείμενά μου – Διότι μου αρέσει αισθητικά και νοηματικά ως ΛΕΞΗ – Διότι αποτελεί δικαίωμα και μεταφραστική επιλογή μου απο τη στιγμή που δεν δηλώνω επίσημος μεταφραστής ή βιβλιοκριτικός του έργου του Χάξλεϋ – Διότι η λέξη brave σημαίνει ΚΑΙ γενναίος μην ξεχνιόμαστε – Διότι δεν έχω κανένα ίνδαλμα για να το υπηρετώ – Κυρίως δεν έχω (ευτυχώς) κανένα ελληνικό ίνδαλμα – τα περισσότερα ειδικά στο χώρο της ποίησης έχουν από χρόνια αυτοαποκαθηλωθεί – Διότι δεν πιστεύω σε κανενός είδους αυθεντία – πιστεύω μόνο στο αυθεντικό ταλέντο και στο αυθεντικό έργο – Διότι τα δικά μου ινδάλματα είναι από καιρό νεκρά -Διότι τα καλά ινδάλματα είναι μόνο τα νεκρά ινδάλματα – Διότι κανένας δημοσιογράφος συγγραφέας βιβλιοκριτικός τύπου Κούρτοβικ δεν θα μου επιβάλλει το πως θα μεταφράσω τη λέξη brave λες και είμαι καμία καθυστερημένη που δεν μπορεί από μόνη της να σκεφτεί. Ας ανακαλέσουμε κύριε Βλαντή το περίφημο έργο «Waste Land» του Τ.S. Elliot και το πόσες διαφορές μεταφραστικές εκδοχές έχει υποστεί αυτό ο τίτλος από εξαιρετικούς Έλληνες μεταφραστές και ποιητές. Είναι απλά ένα παράδειγμα για το ότι το να κολλάμε στη χρήση μιας και μόνο λέξης συνήθως δεν οδηγεί πουθενά. Το ενδιαφέρον και πρόκληση βρίσκονται συχνά στο εύρος των επιλογών ή αλλιώς γιατί όχι; σε μια εναλλακτική προσέγγιση. Πιστέψτε με η τόλμη δεν αποτελεί ύβρη ούτε ιεροσυλία –
    Όμως καλέ μου κύριε Βλαντή, αλήθεια γιατί τόση εμμονή με τον τίτλο μήπως τυγχάνετε μακρινός ξάδερφος του Xάξλεϋ ή του Κούρτοβικ και τους υπερασπίζεστε τόσο σθεναρά; Μήπως θα έπρεπε να μην εστιάζετε τόσο παθιασμένα στο δέντρο για να μη χάνετε το δάσος? – κοινώς το «τι θέλει να πει ο ποιητής»?
    Κατά τ’ άλλα είστε υπέροχος σχολιαστής
    και σας ευχαριστώ θερμά για την έξοχη παρέμβασή σας. Ένας αντίλογος όμως είναι απαραίτητος. Ανάβει τα αίματα
    Ένα καλό σαββατοκύριακο σας εύχομαι
    με πολλές βουτιές – Αποσυμφορίζουν τον εγκέφαλο από την υπεραιμάτωση και τον δρόσιζουν ενίοτε . .
    Θα χαρώ να μοιραστούμε τις απόψεις μας
    κάποια στιγμή κι από κοντά
    Φιλικά πάντα
    Ελσα

  3. Κυρία Κορνέτη,
    κατ’ αρχάς δεν εστίασα μόνον στον τίτλο αλλά σας κατέδειξα την κατεύθυνση μιας ερμηνείας του έργου του Χάξλεϋ (από τον ίδιο τον Χάξλεϋ), που έκρινα πως μπορεί να εμπλουτίσει τη δουλειά σας και να της δώσει μια στέρεα βάση, περισσότερο στέρεα από την τακτική τιτλοδανείου, τη μεταμοντέρνα ευκολία της διαλεκτικής/ υποκειμενικότητας/ διακειμενικότητας, εξαιτίας της οποίας, κατά τη γνώμη μου, συχνά επιβραβεύεται η προχειρότητα και η ευκολία έναντι της συστηματικής θεώρησης και της φιλόπονης φιλολογικής έρευνας.
    Όσο για το αν τυγχάνω ξάδελφος του Χάξλευ, είμαι συγγραφέας 9 βιβλίων και, αν ενημερωθείτε για το έργο μου, θα μάθετε πως έχω «θητεία» στην ουτοπία/δυστοπία, με μυθιστορήματα με το θέμα αυτό, τα οποία προέκυψαν μετά από μελέτη του αντικειμένου. Δεν υπερασπίζομαι τη θέση κανενός παρά τη δική μου.
    Σας πρότεινα (και καθόλου εν θερμώ, όπως εισπράττω ξαφνιασμένος από την απάντησή σας) μια προοπτική προς την ανάγνωση του έργου του Χάξλεϋ και τον εμπλουτισμό του εκκολαπτόμενου δικού σας.
    Μου προκαλεί λύπη από έναν άνθρωπο του πνεύματος η συγκεκαλυμμένη (αν και φανερή ως προς την πρόθεση) ειρωνία/ προτροπή για «βουτιές που αποσυμφορίζουν τον εγκέφαλο» (sic), αδυνατώ, ωστόσο να απαντήσω στο επίπεδο αυτό, και θα έλεγα πως το καλύτερο είναι να αφήσουμε το θέμα εδώ.
    Νίκος Βλαντής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: