Λογοτεχνία και σινεμά

Ερώτημα 1ο:
Έβλεπε ο Όμηρος σινεμά;

Έβλεπε. Και πολύ μάλιστα.
Αν διαβάσουμε μια σκηνή μάχης, για παράδειγμα από την ιλιαδική ραψωδία Ε ή την κορυφαία συζυγική συνάντηση του Έκτορα και της Ανδρομάχης στα τείχη της Τροίας, στη ραψωδία Ζ, θα βγάλουμε το συμπέρασμα ότι οι τεχνικές του κινηματογράφου είναι κυριολεκτικά αρχαίες. Να το πω αλλιώς: δεν περιμέναμε να εφευρεθεί ο κινηματογράφος για να δούμε σινεμά. Οι σπλάτερ σκηνές μάχης, τα χυμένα μυαλά και τα αίματα, η κίνηση του αφηγηματικού φακού, το αφηγηματικό μοντάζ, τα κοντινά πλάνα, το ζουμάρισμα στη λεπτομέρεια, τα κόλπα και οι τεχνικές του σινεμά στην εικονοποιΐα και την εξιστόρηση ανιχνεύονται ήδη στο πρώτο ευρωπαϊκό λογοτεχνικό κείμενο, την Ιλιάδα.
Ο κινηματογράφος μάς έμαθε να αναγνωρίζουμε τις κινηματογραφικές τεχνικές στη λογοτεχνία με τον ίδιο τρόπο που ο Turner μας έμαθε να βλέπουμε τη λονδρέζικη ομίχλη: μια ομίχλη που υπήρχε, φυσικά, πριν να τη ζωγραφίσουν σε πίνακα. Μόλις όμως ο Turner την αποτύπωσε με τα λάδια του, τότε την είδαμε για πρώτη φορά.
Η χρήση κινηματογραφικών τεχνικών από το ομηρικό έπος και τον Οβίδιο ως τα αστικά μυθιστορήματα του 19ου αιώνα αποδεικνύει ότι η μήτρα της αφήγησης περιέχει το κινηματογραφικό στοιχείο. Αυτό που πολύ αργότερα μάθαμε να ονομάζουμε κινηματογραφική τεχνική στην αφήγηση εντοπίζεται στο πρώτο λογοτεχνικό κείμενο. 

Ερώτημα 2ο
Υπήρχε λογοτεχνία πριν από το σινεμά;

Ακούγεται παράλογο, ε;
Από τον εικοστό αιώνα και μετά, άλλαξε η πεζογραφία. Άλλαξε, γιατί γνώρισε το σινεμά. Ποτέ μια πόρτα δε θα κλείνει πια το ίδιο σε ένα μυθιστόρημα. Σκεφτείτε τα βιβλία του 19ου αιώνα: μακρές περιγραφές, ο συγγραφέας πιπιλίζει εικόνες, αργόσυρτα τοπία. Και μετά γεννήθηκε το αφηγηματικό μοντάζ. Ζαπάρισμα στις σκηνές, καταιγιστική πλοκή, νευρικές ατάκες. Ο φακός αφηγείται. Ακόμα κι όταν ζουμάρει ή καθυστερεί, αυτό δε διαρκεί ατελείωτες σελίδες. Ποτέ ξανά δε θα αφιερωθεί ένα ολόκληρο κεφάλαιο για την περιγραφή όλων των αγαλμάτων και των κιόνων στο κέλυφος μιας εκκλησίας, όπως έκανε ο Βίκτωρ Ουγκώ στην Παναγία των Παρισίων.
Μετά τον κινηματογράφο, ο αναγνώστης και ο συγγραφέας έχουν εκπαιδευτεί στο να προσλαμβάνουν την πραγματική πραγματικότητα υιοθετώντας την κινηματογραφική οπτική. Ο αναγνώστης διαβάζει και ο συγγραφέας γράφει έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού τους τα κινηματογραφικά κόλπα. Αποτέλεσμα; Αν αυτό που γράφει ο συγγραφέας έχει ποιητικά πετάγματα, σκοπίμως κατεστραμμένη δομή, αν αποκλίνει από τη διαδεδομένη αισθητική του κινηματογράφου, συχνά απωθεί. Ο αναγνώστης αναζητεί -κι επιζητεί- τη αναπαραστατική αφήγηση του σινεμά. Ή χειρότερα: τη γραμμική αναπαραστατική αφήγηση της τηλεόρασης.
Αυτή η ισοπεδωτική λογική παράγει ένα χυλό κειμένων που κοπιάρουν τις τεχνικές, κρατούν όμως τις αποστάσεις τους από την τέχνη.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: