Ένας ασπρόμαυρος κόσμος φόβου, λαγνείας κι απληστίας

 

Για ένα παιδί που μεγάλωνε τη δεκαετία του ’60 στην εργατική Καλλιθέα, οι ψυχαγωγίες ήταν λίγες: το ραδιόφωνο, ο κινηματογράφος και τα εικονογραφημένα περιοδικά που ανταλλάσσαμε έναντι 50 λεπτών στα ψιλικατζίδικα. Χρέη τηλεόρασης εκτελούσαν τα βραδινά ραδιοφωνικά σήριαλ, κι ένα από τα αγαπημένα μου ήταν οι περιπέτειες του αστυνόμου Μπέκα. Από τον Μπέκα ως τον Φίλιπ Μάρλοου η απόσταση ήταν μικρή. Κρυφά από τον αυστηρό, αριστερό πατέρα και με την ανοχή της μητέρας μου, η οποία λάτρευε τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού άρχισα να διαβάζω μανιωδώς τη Μάσκα και το Μυστήριο. Τα ονόματα των συγγραφέων τότε δεν έπαιζαν κανένα ρόλο. Σημασία είχε ο ήρωας` ο Νήρο Γουλφ, ο Έλερυ Κουήν, ο Φίλιπ Μάρλοου ήταν για μένα εξίσου συναρπαστικοί με τον Ντετέκτιβ Χ και τον Ρέιντζερ Γερόλυκο. Όταν μπήκα στη Νομική, ως φοιτήτρια που «σεβόταν τον εαυτό της», δεν πάταγα στα μαθήματα αλλά έβλεπα ανελλιπώς τα αφιερώματα της Κινηματογραφικής Λέσχης στο φιλμ νουάρ. Με τη βοήθεια των αναλύσεων του Χρήστου Βακαλόπουλου, έμαθα τους κώδικες του νουάρ και άρχισα να ξαναδιαβάζω τα «φτηνά» αστυνομικά από διαφορετική σκοπιά.

Για το ιστολόγιο, σκέφτηκα να ξεχωρίσω μερικά από τα αγαπημένα μου νουάρ και κάποιους ταλαντούχους συγγραφείς που ξέχασε η ιστορία της λογοτεχνίας, αφού ως πολύ πρόσφατα τα αστυνομικά θεωρούνταν υποκουλτούρα. Το στοιχείο που συνδέει τα βιβλία είναι ότι έγιναν όλα ασπρόμαυρες ταινίες απαράμιλλης αισθητικής, οι οποίες επηρέασαν το Νέο Κύμα του γαλλικού κινηματογράφου. 

Ο Μπαζ και η Αγορά των Κλεφτών

Στα τέλη της δεκαετίας του ’90 άρχισα να ασχολούμαι επαγγελματικά με τη μετάφραση, και το δεύτερο βιβλίο που ανέλαβα ήταν η Αγορά των Κλεφτών. Τότε πια, νόμιζα ότι ήξερα τα πάντα σχεδόν για τους κλασικούς αμερικανούς συγγραφείς αστυνομικών βιβλίων και τις ταινίες νουάρ – αλλά αγνοούσα τον Μπεζερίδη. Δεν τον είχα ακούσει ως συγγραφέα, δεν τον είχα προσέξει ως σεναριογράφο μερικών αγαπημένων μου ταινιών: Kiss me Deadly, They Drive by night, On Dangerous Ground. Η Αγορά των Κλεφτών (1949) ήταν εξαντλημένη για πολλές δεκαετίες, και ο Μπεζερίδης δεν κυκλοφόρησε ποτέ στην περίφημη γαλλική série noire. Ίσως έφταιγε ο θυελλώδης χαρακτήρας του, ίσως το γεγονός ότι ανήκε στη «γκρίζα λίστα» επί μακαρθισμού. Το βιβλίο επανεκδόθηκε μόλις το 1997 από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, και μεταφράστηκε πρώτη φορά στα γαλλικά για τον Gallimard.

Ο  ελληνοαρμενικής καταγωγής Άλεξ Ισαάκ Μπεζερίδης (1908-2007), μεγάλωσε στο Φρέσνο της Καλιφόρνιας, και για ένα διάστημα δούλεψε μαζί με τον πατέρα του στη μεταφορά φρούτων και λαχανικών από τις αγροτικές περιοχές στις μεγάλες πόλεις της Δυτικής Ακτής. Η Αγορά των Κλεφτών βασίζεται στις εμπειρίες του και έχει ως ήρωα το νεαρό Νικ Γκάρκος, ο οποίος με το σαραβαλιασμένο φορτηγό του πρέπει να μεταφέρει ένα φορτίο μήλα, όσο πιο γρήγορα είναι δυνατόν. Ωστόσο, όταν φτάνει στην «Αγορά των Κλεφτών», οι πάντες του την έχουν στημένη: έμποροι και χονδρέμποροι, πόρνες και μικροκακοποιοί. Ο Νικ θα συνειδητοποιήσει ότι δεν έχει καμία ελπίδα σ’ ένα παιχνίδι σημαδεμένο από την αρχή. Το βιβλίο έχει χαρακτηριστεί «προλεταριακό μυθιστόρημα» (Φ. Φιλίππου, Τ. Πελεκάνος), και η γραφή του διαθέτει τη σκληράδα του Ζολά στο Ζερμινάλ και τη μαεστρία του Στάινμπεκ στα Σταφύλια της Οργής. Παρότι κατήγγειλε απροκάλυπτα τους διεφθαρμένους μεσάζοντες που λυμαίνονταν το χονδρεμπόριο τροφίμων στις ΗΠΑ, αγοράστηκε από το Χόλυγουντ και μεταφέρθηκε στο σινεμά από τον Ζυλ Ντασέν (αποτυχημένα, κατά τη γνώμη μου).
 
Στην Ελλάδα πέρασε σχεδόν απαρατήρητο και πρέπει να έχει πολτοποιηθεί εδώ και πολλά χρόνια. Σχετικά πρόσφατα, είδαμε στο σινεμά το ντοκιμαντέρ του Σπύρου Ταραβήρα για τον Μπεζερίδη, με τίτλο Buzz. Πρόλαβε να το δει και ο συγγραφέας, ο οποίος πέθανε την πρωτοχρονιά του 2007, σε ηλικία 99 ετών.

(Εδώ υπάρχει το τρέιλερ της ταινίας: http://www.youtube.com/watch?v=cyAhdhbQghQ ).

Για

έναπαιδίπουμεγάλωνετηδεκαετίατου60 στηνεργατικήΚαλλιθέα, οιψυχαγωγίεςήτανλίγες: τοραδιόφωνο, οκινηματογράφοςκαιταεικονογραφημέναπεριοδικάπουανταλλάσσαμεέναντι 50 λεπτώνσταψιλικατζίδικα. Χρέητηλεόρασηςεκτελούσανταβραδινάραδιοφωνικάσήριαλ, κιένααπότααγαπημέναμουήτανοιπεριπέτειεςτουαστυνόμουΜπέκα. ΑπότονΜπέκαωςτονΦίλιπΜάρλοουηαπόστασηήτανμικρή. Κρυφάαπότοναυστηρό, αριστερόπατέρακαιμετηνανοχήτηςμητέραςμου, ηοποίαλάτρευετονΧάμφρεϊΜπόγκαρτ, στιςτελευταίεςτάξειςτουδημοτικούάρχισαναδιαβάζωμανιωδώςτηΜάσκακαιτοΜυστήριο. Ταονόματατωνσυγγραφέωντότεδενέπαιζανκανέναρόλο. Σημασίαείχεοήρωας` οΝήροΓουλφ, οΈλερυΚουήν, οΦίλιπΜάρλοουήτανγιαμέναεξίσουσυναρπαστικοίμετονΝτετέκτιβΧκαιτονΡέιντζερΓερόλυκο. ΌτανμπήκαστηΝομική, ωςφοιτήτριαπου «σεβόταντονεαυτότης», δενπάταγασταμαθήματααλλάέβλεπαανελλιπώςτααφιερώματατηςΚινηματογραφικήςΛέσχηςστοφιλμνουάρ. ΜετηβοήθειατωναναλύσεωντουΧρήστουΒακαλόπουλου, έμαθατουςκώδικεςτουνουάρκαιάρχισαναξαναδιαβάζωτα «φτηνά» αστυνομικάαπόδιαφορετικήσκοπιά.

Γιατοιστολόγιο, σκέφτηκαναξεχωρίσωμερικάαπότααγαπημέναμουνουάρκαικάποιουςταλαντούχουςσυγγραφείςπουξέχασεηιστορίατηςλογοτεχνίας, αφούωςπολύπρόσφατατααστυνομικάθεωρούντανυποκουλτούρα. Τοστοιχείοπουσυνδέειταβιβλίαείναιότιέγινανόλαασπρόμαυρεςταινίεςαπαράμιλληςαισθητικής, οιοποίεςεπηρέασαντοΝέοΚύματουγαλλικούκινηματογράφου

.

 

 

Ο

ΜπαζκαιηΑγοράτωνΚλεφτών

Στα

τέλητηςδεκαετίαςτου90 άρχισαναασχολούμαιεπαγγελματικάμετημετάφραση, καιτοδεύτεροβιβλίοπουανέλαβαήτανηΑγοράτωνΚλεφτών. Τότεπια, νόμιζαότιήξεραταπάντασχεδόνγιατουςκλασικούςαμερικανούςσυγγραφείςαστυνομικώνβιβλίωνκαιτιςταινίεςνουάραλλάαγνοούσατονΜπεζερίδη. Δεντονείχαακούσειωςσυγγραφέα, δεντονείχαπροσέξειωςσεναριογράφομερικώναγαπημένωνμουταινιών: Kiss me Deadly, They Drive by night, On Dangerous Ground. ΗΑγοράτωνΚλεφτών (1949) ήτανεξαντλημένηγιαπολλέςδεκαετίες, καιοΜπεζερίδηςδενκυκλοφόρησεποτέστηνπερίφημηγαλλική série noire. Ίσωςέφταιγεοθυελλώδηςχαρακτήραςτου, ίσωςτογεγονόςότιανήκεστη «γκρίζαλίστα» επίμακαρθισμού. Τοβιβλίοεπανεκδόθηκεμόλιςτο 1997 απότιςεκδόσειςτουΠανεπιστημίουτηςΚαλιφόρνιας, καιμεταφράστηκεπρώτηφοράσταγαλλικάγιατον Gallimard.

ΟελληνοαρμενικήςκαταγωγήςΆλεξΙσαάκΜπεζερίδης (1908-2007), μεγάλωσεστοΦρέσνοτηςΚαλιφόρνιας, καιγιαέναδιάστημαδούλεψεμαζίμετονπατέρατουστημεταφοράφρούτωνκαιλαχανικώναπότιςαγροτικέςπεριοχέςστιςμεγάλεςπόλειςτηςΔυτικήςΑκτής. ΗΑγοράτωνΚλεφτώνβασίζεταιστιςεμπειρίεςτουκαιέχειωςήρωατονεαρόΝικΓκάρκος, οοποίοςμετοσαραβαλιασμένοφορτηγότουπρέπειναμεταφέρειέναφορτίομήλα, όσοπιογρήγοραείναιδυνατόν. Ωστόσο, ότανφτάνειστην «ΑγοράτωνΚλεφτών», οιπάντεςτουτηνέχουνστημένη: έμποροικαιχονδρέμποροι, πόρνεςκαιμικροκακοποιοί. ΟΝικθασυνειδητοποιήσειότιδενέχεικαμίαελπίδασ’έναπαιχνίδισημαδεμένοαπότηναρχή. Τοβιβλίοέχειχαρακτηριστεί «προλεταριακόμυθιστόρημα» (Φ. Φιλίππου, Τ. Πελεκάνος), καιηγραφήτουδιαθέτειτησκληράδατουΖολάστοΖερμινάλκαιτημαεστρίατουΣτάινμπεκσταΣταφύλιατηςΟργής. ΠαρότικατήγγειλεαπροκάλυπτατουςδιεφθαρμένουςμεσάζοντεςπουλυμαίνονταντοχονδρεμπόριοτροφίμωνστιςΗΠΑ, αγοράστηκεαπότοΧόλυγουντκαιμεταφέρθηκεστοσινεμάαπότονΖυλΝτασέν (αποτυχημένα, κατάτηγνώμημου

).

 

ΣτηνΕλλάδαπέρασεσχεδόναπαρατήρητοκαιπρέπειναέχειπολτοποιηθείεδώκαιπολλάχρόνια. Σχετικάπρόσφατα, είδαμεστοσινεμάτοντοκιμαντέρτουΣπύρουΤαραβήραγιατονΜπεζερίδη, μετίτλο Buzz. Πρόλαβενατοδεικαιοσυγγραφέας, οοποίοςπέθανετηνπρωτοχρονιάτου 2007, σεηλικία 99 ετών

.

(

 

 

Εδώυπάρχειτοτρέιλερτηςταινίας: http://www.youtube.com/watch?v=cyAhdhbQghQ

).

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: